İmar Para Cezası ve Yıkım Kararına Nasıl İtiraz Edilir?
İmar para cezası ve yıkım kararına karşı tebliğden itibaren süresinde idare mahkemesinde iptal davası açılır; yıkım riskinde yürütmeyi durdurma istenmelidir.
İmar para cezası ve yıkım kararlarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır. Bu kararlar belediye sınırları ve mücavir alan içinde belediye encümeni, bu alanların dışında ise valilik tarafından verilir. Özel bir süre öngörülmediğinden genel kural uygulanır ve dava, kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde açılmalıdır. Dava açmak yıkımı kendiliğinden durdurmadığı için, yıkım riski bulunan dosyalarda dava dilekçesinde yürütmeyi durdurma da istenmelidir.
Süreç nasıl başlar?
İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapıldığı tespit edilen bir yapı için yapı tatil tutanağı düzenlenir, yapı mühürlenir ve inşaat durdurulur. Yapı sahibine, aykırılığı gidermesi veya ruhsat alması için kanunda öngörülen süre (kural olarak bir ay) tanınır. Bu süre içinde aykırılık giderilmezse encümen yıkım kararı verir ve yıkım masrafı yapı sahibinden alınır.
Aynı tespit üzerine İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca imar para cezası da verilir. Cezanın tutarı yapının sınıfı, alanı ve aykırılığın niteliği gibi unsurlara göre hesaplanır; hesaplamada kullanılan birim değerler periyodik olarak güncellenir. Ceza; yapı sahibine, müteahhide ve fenni mesule ayrı ayrı yöneltilebilir.
İtirazda hangi noktalar incelenir?
İmar dosyalarında kararın hukuka aykırılığı çoğu zaman teknik ayrıntılarda ortaya çıkar. Davada sık tartışılan başlıklar şunlardır:
- Tutanağın yapının gerçek durumunu yansıtıp yansıtmadığı; aykırı denilen kısmın aslında ruhsat ve onaylı proje kapsamında olup olmadığı
- Yapının ne zaman yapıldığı; tespitin eski tarihli bir yapıya mı yoksa yeni bir müdahaleye mi ilişkin olduğu
- Cezanın doğru kişiye verilip verilmediği; yapı sahibi, kiracı, müteahhit ve fenni mesul ayrımı
- Ceza hesabında esas alınan alan, yapı sınıfı ve birim değerlerin doğruluğu
- Aykırılığın giderilmesi için kanuni sürenin tanınıp tanınmadığı ve tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı
Geçmişteki düzenlemeler kapsamında yapı kayıt belgesi alınmış yapılarda, belgenin kapsamı ve hangi aykırılıkları kapsadığı ayrıca incelenmelidir. Belgenin bulunması her durumda sonucu belirlemez; belge ile tespit edilen aykırılığın örtüşüp örtüşmediğine bakılır. Davada çoğu zaman keşif yapılır ve bilirkişi raporu alınır.
Yıkım kararında yürütmeyi durdurma
Yıkım kararı uygulandığında ortaya çıkan zarar çoğu zaman geri döndürülemez. Bu nedenle yıkım kararına karşı açılan davalarda, telafisi güç veya imkânsız zarar şartı genellikle kendiliğinden gündeme gelir; mahkemenin ikinci olarak baktığı şey, kararın açıkça hukuka aykırı olup olmadığıdır. Mahkeme yürütmeyi durdurma talebi hakkında kural olarak davalı idarenin savunmasını aldıktan sonra karar verir; ancak işlemin uygulanmasıyla dava konusunun ortadan kalkacağı durumlarda savunma beklenmeden de karar verilebilir. Yürütmeyi durdurma talebinin reddine karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir.
Ruhsat başvurusu reddedildiyse
Yapı ruhsatı veya yapı kullanma izni (iskân) başvurusunun reddi de idari bir işlemdir ve idare mahkemesinde dava konusu yapılabilir. Başvurunuza belediye hiç cevap vermiyorsa, İYUK'un 10. maddesine göre otuz günlük sürenin sonunda isteğiniz reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Ret gerekçesinin imar planına, plan notlarına veya yönetmeliğe dayanıp dayanmadığı dosyanın ilk incelenecek konusudur.
Ceza davası ayrıca açılabilir mi?
Ruhsatsız yapı, idari yaptırımın yanında Türk Ceza Kanunu'ndaki imar kirliliğine neden olma suçu kapsamında ayrıca soruşturma konusu olabilir. Bu süreç Cumhuriyet başsavcılığında başlar ve ceza mahkemesinde görülür; idare mahkemesindeki davadan ayrı yürür. İki dosyada verilen beyanların birbiriyle çelişmemesi önemlidir; idari davada ortaya çıkan keşif ve bilirkişi tespitleri ceza dosyasında da değerlendirilebilir.
İzlenecek adımlar
- Encümen kararının ve yapı tatil tutanağının tebliğ tarihini not edin; dava süresini buna göre hesaplayın.
- Ruhsat, onaylı proje, yapı kayıt belgesi ve tapu kaydını bir araya getirin.
- Yapının mevcut hâlini tarihli fotoğraflarla belgeleyin.
- Belediyeden imar durumu belgesini ve dosyadaki tespit evrakının örneğini isteyin.
- Yıkım kararı varsa dava dilekçesinde yürütmeyi durdurma talebini gerekçesiyle birlikte sunun.
Ne zaman avukata danışmalısınız?
Yapınız mühürlendiğinde, encümen kararı tebliğ edildiğinde veya yıkım için tarih bildirildiğinde beklemeden hukuki destek almanız önemlidir. Yıkım gerçekleştikten sonra iptal kararı alınsa bile yapıyı geri getirmek mümkün olmaz; bu durumda ancak tazminat gündeme gelebilir.

Yazar
Av. Kübra Akeller
Malatya Barosu'na kayıtlı avukat; Ceza, aile ve gayrimenkul hukuku alanlarında dava ve danışmanlık yürütür.
