İş Kazası Tazminatı Nasıl Alınır?
İş kazasında işçi veya yakınları, SGK ödemeleriyle karşılanmayan zararları için işverene karşı iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat isteyebilir.
İş kazası sonucu yaralanan işçi, ölümü hâlinde ise yakınları, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun sağladığı gelir ve ödeneklerle karşılanmayan zararları için işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Bu dava iş mahkemesinde görülür. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları, iş uyuşmazlıklarındaki dava şartı arabuluculuk kapsamının dışında tutulmuştur; bu nedenle dava doğrudan açılabilir. İşverenin sorumluluğu, işçiyi koruma ve iş sağlığı ile güvenliği önlemlerini alma borcundan doğar.
İlk adım: kazanın iş kazası olarak kayda geçmesi
İşveren, iş kazasını Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmekle yükümlüdür. Kazanın bildirilip bildirilmediğini ve kayıtlarda nasıl yer aldığını erken aşamada kontrol etmek gerekir. Olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı konusunda bir uyuşmazlık varsa, önce bunun tespiti gerekebilir ve tazminat davası bu sonucu bekleyebilir. İşyeri dışında, örneğin işveren tarafından sağlanan servis aracında veya görev için gidilen bir yerde meydana gelen kazalar da şartları varsa iş kazası sayılabilir; bu nedenle kazanın yeri tek başına belirleyici değildir.
Kazadan sonra mümkün olan en kısa sürede şu bilgi ve belgeler toplanmalıdır:
- Acil servis kayıtları, epikriz ve tedavi belgeleri
- İşyerinde düzenlenen kaza tutanağı ve varsa kolluk tutanağı
- Olayı gören iş arkadaşlarının isim ve iletişim bilgileri
- İş sözleşmesi, bordrolar ve SGK hizmet dökümü
- İş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, işe giriş ve periyodik muayene belgeleri
- Varsa iş müfettişi incelemesi ve ceza soruşturması bilgileri
Hangi tazminatlar istenebilir?
İş kazası tazminatı tek bir kalemden oluşmaz. Zararın türüne göre şu talepler ileri sürülebilir:
- Sürekli iş göremezlik tazminatı: Kaza sonucu kalıcı olarak azalan çalışma gücü nedeniyle ileride uğranacak kazanç kaybı.
- Geçici iş göremezlik: Tedavi süresince çalışılamayan dönemde karşılanmayan gelir kaybı.
- Tedavi ve bakım giderleri: Karşılanmayan tedavi masrafları ve gerekiyorsa bakıcı gideri.
- Destekten yoksun kalma ve cenaze giderleri: İşçinin ölümü hâlinde, desteğini kaybeden yakınlar için.
- Manevi tazminat: İşçinin kendisi için; ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınları için de.
Kusur ve maluliyet nasıl belirlenir?
Tazminatın kapsamını iki rapor belirler. Kusur raporu, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki bilirkişiler tarafından hazırlanır; işverenin hangi önlemleri almadığı, işçinin kendi davranışının kazaya katkısı ve varsa üçüncü kişilerin payı incelenir. İşçinin kusuru varsa tazminattan bu oranda indirim yapılabilir; ancak işverenin önlem alma yükümlülüğü geniş yorumlanır.
Maluliyet oranı ise sağlık kurulu raporuyla belirlenir; uyuşmazlık hâlinde mahkeme Adli Tıp Kurumu'ndan rapor isteyebilir. Ardından aktüerya bilirkişisi, işçinin yaşı, geliri, kalan çalışma süresi ve maluliyet oranını esas alarak zararı hesaplar. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun bağladığı gelirlerin tazminattan düşülmesi gereken kısmı da bu hesapta dikkate alınır. Raporlara karşı süresinde ve gerekçeli itiraz edilmesi, sonucu doğrudan etkileyebilir.
Alt işveren çalışanlarında, kanundaki şartlar varsa asıl işveren de alt işverenle birlikte sorumlu tutulabilir. Kaza bir üçüncü kişinin, örneğin bir sürücünün eyleminden kaynaklanmışsa, o kişiye ve sigortasına karşı da ayrı talepler gündeme gelebilir.
Yargılama nasıl ilerler?
Dava, işyerinin bulunduğu yerdeki veya davalının yerleşim yerindeki iş mahkemesinde açılabilir; Malatya'daki bir işyerinde meydana gelen kazada dava Malatya iş mahkemelerinde görülür. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinin ardından tanıklar dinlenir, işyerinde gerekirse keşif yapılır, kusur ve maluliyet raporları ile aktüerya hesabı alınır. Bu raporların her biri ayrı bir aşama olduğundan dava bir süre devam edebilir; dava açılırken talep edilen miktar, bilirkişi hesabından sonra usulüne uygun şekilde artırılabilir. Kesinleşen veya icra edilebilir hâle gelen karar, ödenmezse ilamlı icra takibiyle tahsil edilir.
Süre ne kadar?
İşverenin sorumluluğu iş sözleşmesine dayandığından, uygulamada iş kazasından doğan tazminat talepleri için genel zamanaşımı süresi olan on yıl esas alınmaktadır. Sürenin başlangıcı ise olayın niteliğine, örneğin zararın ne zaman kesinleştiğine göre farklılık gösterebilir. Sürenin uzun görünmesi beklemek için bir sebep değildir: tanıklara ulaşmak ve işyerindeki kayıtları elde etmek zaman geçtikçe zorlaşır.
Ne zaman avukata danışmalısınız?
Kaza sonrasında işveren sizden bir ibraname ya da feragat belgesi imzalamanızı istiyorsa, kazanın SGK'ya bildirilmediğinden şüpheleniyorsanız veya maluliyet raporu almadan önce hangi sürecin izleneceğini bilmiyorsanız hukuki destek almanız yerinde olur. İşten ayrılma, kıdem tazminatı veya işe iade gibi iş ilişkisine dair diğer talepler ise iş hukuku kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Yazar
Av. Kübra Akeller
Malatya Barosu'na kayıtlı avukat; Ceza, aile ve gayrimenkul hukuku alanlarında dava ve danışmanlık yürütür.
