İtirazın İptali mi, İtirazın Kaldırılması mı? Alacaklı Rehberi
Borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklı, belgesine göre icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ister ya da genel mahkemede itirazın iptali davası açar.
Borçlu ödeme emrine itiraz ettiğinde ilamsız takip durur. Alacaklı takibe devam etmek için ya icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ister ya da genel mahkemede itirazın iptali davası açar. Hangi yolun kullanılabileceği alacağın dayandığı belgeye bağlıdır: imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir borç ikrarı ya da resmi bir belge varsa itirazın kaldırılması, böyle bir belge yoksa itirazın iptali davası gündeme gelir.
İtirazın kaldırılması: belgeye dayalı hızlı yol
İcra mahkemesi bu başvuruda geniş bir yargılama yapmaz; kanunda sayılan belgelere bakarak karar verir. Bu nedenle süreç genellikle daha kısadır, ancak her belge bu yolu açmaz.
- Dayanılabilecek belgeler: Borçlunun imzasını kabul ettiği ya da noterce onaylanmış, borç ikrarı içeren belgeler ile resmi dairelerin veya yetkili makamların yetkileri içinde düzenledikleri belgeler.
- Süre: Başvuru, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
- Borçlunun savunması: Borçlu bu aşamada borcun ödendiğini veya ertelendiğini kural olarak ancak belgeyle ispat edebilir.
Takip adi bir senede dayanıyor ve borçlu imzayı inkâr ettiyse, şartları varsa icra mahkemesinden itirazın geçici olarak kaldırılması istenebilir. Bu durumda borçlunun, kanundaki süre içinde genel mahkemede borçtan kurtulma davası açma imkânı vardır.
İtirazın iptali davası: alacağın genel mahkemede ispatı
Fatura, cari hesap, sözlü anlaşma veya imzası kabul edilmemiş belgelere dayanan alacaklarda yol genellikle itirazın iptali davasıdır. Dava, alacağın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici veya iş mahkemesinde açılır ve itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu süre geçerse alacak kendiliğinden sona ermez; ancak mevcut takip üzerinden ilerleme imkânı kaybedilir ve alacak için ayrıca alacak davası açmak gerekebilir.
Bu davada alacak her türlü delille ispat edilebilir: sözleşmeler, faturalar, irsaliyeler, ticari defterler, yazışmalar, banka kayıtları ve tanıklar. Ticari defterlere dayanılacaksa bilirkişi incelemesi yapılması olağandır. Mahkeme alacaklıyı haklı bulursa itirazı iptal eder ve takip kaldığı yerden devam eder.
Davadan önce arabuluculuk gerekebilir
Bazı uyuşmazlıklarda itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacaklarda, işçi ile işveren arasındaki alacaklarda, tüketici uyuşmazlıklarının bir kısmında ve kira ilişkisinden doğan alacaklarda bu zorunluluk gündeme gelir. Arabuluculuk aşaması atlanırsa dava usulden reddedilebilir.
Arabuluculuk süreci boyunca sürelerin nasıl işleyeceği kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Yine de bir yıllık süreyi son haftalara bırakmamak, arabuluculuk görüşmeleri uzarsa sıkışmamak için önemlidir. Hangi alacağın zorunlu arabuluculuğa tabi olduğu, alacağın doğduğu ilişkiye göre dava öncesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava sürerken alacağı güvenceye almak
İtirazın iptali davası aylar sürebilir ve bu süreçte borçlunun mal varlığı azalabilir. Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için, şartları varsa mahkemeden ihtiyati haciz kararı istenebilir. Mahkeme alacağın varlığını yaklaşık olarak ispatlayan belgeleri arar ve çoğu durumda teminat ister. İhtiyati haciz kararı, borçlunun banka hesapları, aracı veya taşınmazı üzerine dava sonuçlanmadan önce haciz konulmasını sağlar.
Tazminat riski iki taraf için de vardır
Alacak belirli veya kolayca hesaplanabilir nitelikteyse ve borçlunun itirazı haksız bulunursa, mahkeme talep üzerine borçlu aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedebilir. Buna karşılık takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa alacaklı aleyhine de tazminata hükmedilebilir. Bu nedenle takip başlatmadan önce alacağın belgelerini derlemek, hem doğru yolu seçmeyi hem de riskleri öngörmeyi kolaylaştırır.
Hangi yolu seçmeli? Kısa kontrol listesi
- Borçlunun imzasını taşıyan ve borcu açıkça kabul eden bir belge var mı?
- İmza noterde onaylanmış mı; borçlu itirazında imzayı inkâr etti mi?
- Alacak ticari bir işten, kira ilişkisinden veya iş ilişkisinden mi doğuyor; dava öncesi arabuluculuk gerekli mi?
- İtiraz size hangi tarihte tebliğ edildi; altı aylık ve bir yıllık süreler ne zaman doluyor?
- Borçlunun haczedilebilir mal varlığı var mı; dava sürerken ihtiyati haciz gerekli mi?
Ne zaman avukata danışmalısınız?
Borçlunun itirazı dosyaya işlendiğinde, altı aylık ve bir yıllık süreler dolmadan; özellikle alacağınız fatura veya cari hesap gibi borçlunun imzasını taşımayan belgelere dayanıyorsa ya da arabuluculuk gerekip gerekmediğinden emin değilseniz dosyanızı bir avukata inceletmeniz, yanlış yolu seçmekten doğacak zaman ve masraf kaybını önler.

Yazar
Av. Kübra Akeller
Malatya Barosu'na kayıtlı avukat; Ceza, aile ve gayrimenkul hukuku alanlarında dava ve danışmanlık yürütür.
