İçeriğe geç
Miras Hukuku

Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay Nasıl Hesaplanır?

Miras bırakan vasiyet veya bağışla saklı payınızı zedelediyse tenkis davası açılabilir. Saklı paylı mirasçılar, oranlar, örnek hesap ve dava süreleri.

Av. Kübra Akeller
Yayın: 3 dk okuma

Tenkis davası, miras bırakanın vasiyetname veya sağlığında yaptığı bağışlarla saklı payını zedelediği mirasçının, bu tasarrufların saklı payını karşılayacak ölçüde indirilmesini istediği davadır. Dava, miras bırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.

Saklı pay nedir, kimlerin saklı payı vardır?

Miras bırakan malvarlığının bir kısmında dilediği gibi tasarruf edebilir; buna tasarruf oranı denir. Kalan kısım, kanunun belirli mirasçılara ayırdığı saklı paylardır. Türk Medeni Kanunu'na göre saklı pay oranları şöyledir:

  • Altsoy (çocuklar, torunlar): yasal miras payının yarısı
  • Ana ve baba: her biri için yasal miras payının dörtte biri
  • Sağ kalan eş: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü

Kardeşlerin saklı payı yoktur. Bu nedenle altsoyu, ana babası ve eşi bulunmayan bir kişi, kardeşlerini vasiyetnameyle mirasın dışında bırakabilir.

Saklı paylı bir mirasçı ancak kanundaki ağır sebeplerle mirasçılıktan çıkarılabilir. Mirasçının miras bırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi bu sebeplerdendir. Çıkarma vasiyetname gibi bir ölüme bağlı tasarrufla yapılır ve sebebin tasarrufta belirtilmesi gerekir. Sebep belirtilmemişse ya da gerçek değilse, mirasçı en azından saklı payını talep edebilir.

Örnekle saklı pay hesabı

Miras bırakanın eşi ve iki çocuğu olduğunu varsayalım. Altsoyla birlikte mirasçı olan eşin yasal payı mirasın dörtte biridir; saklı payı da yasal payının tamamı, yani dörtte birdir. Kalan dörtte üç iki çocuk arasında eşit paylaşılır: her çocuğun yasal payı sekizde üç, saklı payı bunun yarısı olan on altıda üçtür. Saklı payların toplamı on altıda on eder; miras bırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısım ise sekizde üçtür. Bu sınırı aşan vasiyet veya bağışlar tenkise konu olabilir.

Hesap, miras bırakanın ölüm günündeki terekesi üzerinden yapılır. Terekenin aktifinden borçlar ve cenaze gibi giderler düşülür; kanunen tenkise tabi sağlararası kazandırmalar ise hesaba eklenir. Taşınmazların değeri çoğu dosyada keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Hangi tasarruflar tenkis edilebilir?

  • Vasiyetnameyle mirasçı atanması veya belirli bir malın bırakılması
  • Miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar
  • Ölümden önceki son bir yıl içinde yapılan bağışlar (olağan hediyeler hariç)
  • Saklı pay kurallarını çiğneme amacı açıkça anlaşılan sağlararası kazandırmalar
  • Mirasçılık payına mahsuben yapılan ve denkleştirmeye tabi olmayan kazandırmalar ile mirastan feragat karşılığında yapılan ödemeler

Muris muvazaasından farkı

Miras bırakan taşınmazını gerçekte bağışlamak isteyip satış gibi göstererek bir mirasçıya devrettiyse, diğer mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil isteyebilir. Bu davada işlemin tamamen geçersizliği ileri sürülür ve dava kural olarak süreye bağlı değildir. Tenkis ise geçerli bir tasarrufun yalnızca saklı payı aşan kısmının indirilmesini sağlar ve kısa sürelere bağlıdır. Uygulamada muris muvazaası talebi asıl, tenkis talebi ise kademeli olarak aynı davada ileri sürülebilir; hangisinin öne konulacağı devrin niteliğine ve delillere göre belirlenir.

Dava nasıl ilerler?

  • Mirasçılık belgesi, tapu kayıtları, vasiyetname ve bağış işlemlerine ilişkin belgeler toplanır.
  • Davacı saklı payının hangi tasarrufla ve ne ölçüde zedelendiğini ileri sürer; kazandırmayı elde eden kişiler davalı gösterilir.
  • Mahkeme terekeyi ve kazandırmaların değerini bilirkişi incelemesiyle belirler, tasarruf oranını hesaplar.
  • Tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan, bunlar yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmadan başlayarak geriye doğru yapılır. Taşınmazlarda sonuç, pay tescili veya bedel ödenmesi şeklinde olabilir.

Vasiyetnameyle bırakılan bir malın teslimi sizden istenirse, saklı payınızı def'i olarak her zaman ileri sürebilirsiniz; bir yıllık ve on yıllık süreler dava açma hakkı içindir.

Ne zaman avukata danışmalısınız?

Vasiyetnamenin açılmasıyla sizi mirastan büyük ölçüde dışarıda bırakan bir tasarrufu öğrendiyseniz, miras bırakanın ölümünden kısa süre önce yaptığı bağışlardan haberdar olduysanız ya da bir devrin muris muvazaası mı yoksa tenkise konu bir bağış mı olduğunu bilemiyorsanız, bir yıllık süre işlemeye başlamadan veya dolmadan bir avukatla değerlendirme yapmanız yararlı olur.

Av. Kübra Akeller

Yazar

Av. Kübra Akeller

Malatya Barosu'na kayıtlı avukat; Ceza, aile ve gayrimenkul hukuku alanlarında dava ve danışmanlık yürütür.

Okumaya devam

Tüm makaleler
Aile Hukuku2 dk okuma

Malatya'da Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır?

Malatya'da şiddet veya tehdit halinde 6284 sayılı Kanun'a göre aile mahkemesi, savcılık ya da kolluğa başvurularak uzaklaştırma kararı istenebilir.

İlk adım

Dosyanızı birlikte netleştirelim.

Tebligat, ifade çağrısı ya da dava dilekçesi aldıysanız bazı süreler işlemeye başlamış olabilir. Belgelerinizle birlikte görüşmek, hangi adımın ne zaman atılacağını netleştirir.